Wprowadzenie
Procedura znana jako embolizacja tętnic oskrzelowych (ang. Bronchial Artery Embolisation, BAE) jest zabiegiem z zakresu radiologii interwencyjnej, którego celem jest zatrzymanie krwawienia z układu oskrzelowego lub płucnego – najczęściej objawiającego się krwiopluciem.
Jest to metoda małoinwazyjna, stanowiąca alternatywę dla operacji chirurgicznej w stanach zagrożenia życia, związanych z obfitym krwawieniem z dróg oddechowych.
Wskazania
Główne wskazania do wykonania zabiegu to:
- Krwotok z układu oddechowego – ostre lub nawracające krwawienie pochodzące z oskrzeli lub miąższu płucnego.
- Nawracające epizody krwioplucia w przebiegu takich chorób jak: przewlekłe zakażenia płuc (np. gruźlica, aspergiloza), rozstrzenia oskrzeli, krwotoczne guzy płuca albo uszkodzenia naczyniowe układu oskrzelowego.
- U pacjentów, w których leczenie zachowawcze jest nieskuteczne lub stan pacjenta wymaga natychmiastowej interwencji wewnątrznaczyniowej.
Przygotowanie do zabiegu
- Ocena kliniczna i radiologiczna – wstępna diagnostyka obejmuje tomografię komputerową klatki piersiowej z oceną naczyń oskrzelowych, a także badania laboratoryjne: morfologia, układ krzepnięcia, funkcja nerek, elektrolity.
- Modyfikacja leczenia przeciwkrzepliwego – w przypadku pacjentów przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe należy rozważyć ich czasowe odstawienie, zgodnie z zaleceniami lokalnymi i ryzykiem krwawienia.
- Pracownia – na sali angiograficznej pacjent leży na stole rentgenowskim, przygotowany jest dostęp naczyniowy (najczęściej tętnica udowa lub czasem promieniowa).
Technika zabiegu
- Dostęp naczyniowy – po znieczuleniu miejscowym wprowadza się cienką igłę do wybranej tętnicy (zwykle tętnicy udowej). Następnie po cienkim druciku (prowadniku) wprowadza się bardzo wąską rurkę (cewnik).
- Cewnikowanie tętnic oskrzelowych – cewnik / mikrocewnik kierowany jest do tętnic oskrzelowych lub innych naczyń zaopatrujących obszar krwawienia. Podaje się środek kontrastowy, a następnie wykonuje się angiografię by zlokalizować źródło krwawienia, przetokę tętniczo-płucną lub inne nieprawidłowości.
- Embolizacja – po potwierdzeniu właściwego miejsca precyzyjnie wprowadza się materiał embolizacyjny (np. cząsteczki PVA, spirale, klej) w celu zamknięcia patologicznego naczynia.
- Kontrola i usunięcie cewnika – jeśli efekt jest zadowalający usuwa się cewnik, a dostęp naczyniowy zabezpiecza się za pomocą ucisku lub urządzenia do zamknięcia wkłucia.
Przebieg po zabiegu i obserwacja
- Pacjent pozostaje na obserwacji – co najmniej 6 h leżenia płasko (w zależności od miejsca dostępu) – szczegóły ustala operator.
- Możliwość podania leków przeciwbólowych w razie dyskomfortu.
- Wskazane jest informowanie pacjenta o możliwych objawach alarmowych: nasilone krwawienie, obrzęk kończyny, ból, gorączka w miejscu wkłucia.
Wyniki, skuteczność i powikłania
- Skuteczność techniczna zabiegu (zamknięcie nieprawidłowej tętnicy) wynosi zwykle powyżej 90 %.
- Skuteczność kliniczna (czy krwawienie ustąpiło lub znacznie się zmniejszyło) może być niższa – ok. 70 %.
- Powikłania są rzadkie, ale należy je brać pod uwagę: przemieszczenie materiału embolizacyjnego, niepełne zamknięcie naczyń, uszkodzenie rdzenia kręgowego (rzadkie), niedokrwienie płuca, powikłania związane z miejscem wkłucia.
- Nawrót krwioplucia.
Zalety i ograniczenia procedury
Zalety:
- Zabieg mniej inwazyjny niż operacja chirurgiczna – krótszy czas hospitalizacji, mniejsze ryzyko.
- Może być wykonany szybko w stanach zagrożenia życie.
Ograniczenia:
- Nie likwiduje przyczyny choroby podstawowej – konieczna współpraca z pulmonologiem/onkologiem.
- Ryzyko nawrotu, szczególnie przy chorobach przewlekłych płuc.
- Wymaga odpowiedniego sprzętu w pracowni radiologii interwencyjnej i doświadczenia operatora.
Podsumowanie
Embolizacja tętnic oskrzelowych to ważna procedura w arsenale radiologii interwencyjnej stosowana w przypadku krwawień z dróg oddechowych. Dzięki dokładnej selekcji pacjentów, odpowiedniemu przygotowaniu oraz technice zabiegowej możliwe jest efektywne i bezpieczne zatrzymanie krwotoku.