Co to jest zespół przekrwienia biernego miednicy (ZPBM)?
Zespół przekrwienia biernego miednicy (ang. Pelvic Congestion Syndrome, PCS) to stan, w którym dochodzi do przewlekłego bólu w obrębie miednicy (trwającego zwykle powyżej 6 miesięcy) w wyniku niewydolności żył w obrębie miednicy — najczęściej żył jajnikowych lub żył biodrowej wewnętrznej.
Przyczyny obejmują:
- zaburzenia odpływu żylnego („zastój”) w żyłach miednicy z powodu niewydolnych zastawek lub anatomicznych nieprawidłowości, np. zespołu „dziadka do orzechów” albo zespołu „May-Thurner”.
- zwiększony przepływ żylnego – w związku z ciążami lub zmianami hormonalnymi – co sprzyja powstawaniu żylaków miednicy.
- rozszerzenie żył miednicy prowadzi do bólu poprzez ucisk, stan zapalny, podrażnienie okolicznych struktur nerwowych.
Typowe objawy to:
- uczucie ciężaru lub bólu w dole brzucha lub w krzyżu, nasilające się pod koniec dnia, przy staniu, po stosunku seksualnym (dyspareunia) albo w trakcie menstruacji.
- możliwe obecność żylaków w obrębie krocza, pośladków lub ud (wynik współistniejącej niewydolności żylnej).
Diagnostyka
Rozpoznanie ZPBM wymaga zarówno obrazu klinicznego (przewlekły ból miednicy) jak i stwierdzenia nieprawidłowości żylnej w obrazowaniu.
Najczęściej stosowane metody:
- USG dopplerowskie (najpierw, jako metoda przesiewowa) — pozwala wykryć żylaki żył jajnikowych, refluks żylnego przepływu.
- MR-wenografia lub CT-wenografia — pozwalają lepiej ocenić sieć żylną miednicy, rozległość zmian.
- Złoty standard: wenografia miednicy wykonana radiologa interwencyjnego— wówczas można jednocześnie dokonać oceny i ewentualnej interwencji.
Kiedy rozważyć embolizację?
Jeśli postępowanie zachowawcze (leki przeciwbólowe, farmakoterapia hormonalna, fizjoterapia) nie przynosi poprawy — a obrazowanie potwierdza niewydolność żylną — wówczas wskazanym leczeniem staje się małoinwazyjna procedura: embolizacja żył miednicy.
Według CardioVascular and Interventional Radiological Society of Europe (CIRSE) jest to obecnie leczenie z wyboru w wielu przypadkach ZPBM.
Na czym polega zabieg embolizacji?
- Pod kontrolą USG nacina się skórę w pachwinie lub ewentualnie w okolicy ramienia i wprowadza się cewnik do układu żylnego.
- Cewnik jest prowadzony do żyły jajnikowej lub żyły wewnętrznej biodrowej, gdzie za pomocą kontrastu wykonuje się wenografię, by uwidocznić żylaki i ewentualny refluks.
- Następnie poprzez ten cewnik wprowadza się materiał embolizacyjny – mogą to być spirale, klej, pianka sklerotyzująca lub ich kombinacja. Celem jest zamknięcie nieprawidłowej żyły lub jej odgałęzień, eliminacja zastoju i poprawa odpływu żylnego.
- Po zabiegu cewnik jest usuwany, miejsce wkłucia zabezpieczone. Pacjentka zwykle wychodzi do domu w dniu zabiegu lub po krótkiej obserwacji.
Zalety i efekty leczenia
- Embolizacja jest zabiegiem minimalnie inwazyjnym, zwykle nie wymaga znieczulenia ogólnego, hospitalizacja bywa krótka.
- Liczne badania potwierdzają, że u większości pacjentek dochodzi do istotnej redukcji bólu — metaanaliza wskazuje na 67-100 % pacjentek, które zgłosiły poprawę.
- Zgodnie z najnowszymi publikacjami – kliniczny sukces w ok. 75 % przypadków z niską częstością powikłań (3-9 %) oraz stosunkowo zgodnymi wynikami długoterminowymi.
Ryzyka i ograniczenia
- Choć ryzyko poważnych powikłań jest niewielkie, możliwe są: krwiak w miejscu wkłucia, przemieszczanie materiału embolizacyjnego (np. spirali, kleju) do niepożądanych obszarów w organizmie.
- U około 10-40 % pacjentek może dojść do nawrotu lub utrzymania się objawów mimo zabiegu.
- Brak jednoznacznych wyników randomizowanych badań porównujących różne techniki embolizacji lub analizujących długoterminowe efekty w dużych grupach – co oznacza, że decyzja o zabiegu powinna być indywidualna.
Rola radiologa interwencyjnego i znaczenie współpracy multidyscyplinarnej
Zabieg powinien być wykonany przez doświadczonego specjalistę radiologii interwencyjnej, który oceni anatomię żylną, zakwalifikuje zabieg, omówi ryzyka i korzyści oraz będzie współpracował z ginekologiem, flebologiem lub specjalistą od chorób żył. Ważna jest pełna diagnostyka przed zabiegiem i monitorowanie po zabiegu.
Podsumowanie
Dla pacjentek z przewlekłym bólem miednicy, u których rozpoznano niewydolność żył jajnikowych lub wewnętrznych biodrowych – i u których leczenie zachowawcze nie przyniosło poprawy – embolizacja żył miednicy stanowi nowoczesną, bezpieczną i skuteczną metodę leczenia. Wskazana jest właściwa diagnostyka oraz doświadczenie ośrodka wykonującego zabieg, by uzyskać najlepsze efekty i minimalizować ryzyko.